Sử dụng Pyriproxyfen diệt lăng quăng trong hố ga: Có thực sự an toàn?

Thứ Năm, 26/05/2016, 22:30 [GMT+7]
In bài này
.
Kiểm tra vết xuất huyết cho bệnh nhi tại Bệnh viện Lê Lợi.
Kiểm tra vết xuất huyết cho bệnh nhi tại Bệnh viện Lê Lợi.

Nhằm diệt lăng quăng trú ngụ trong các hố ga ngăn mùi, BR-VT đang thử nghiệm sử dụng một loại hóa chất có chứa pyriproxyfen để  đưa vào hố ga. Hóa chất này được đánh giá là có hiệu quả trong việc kiểm soát ấu trùng muỗi, nhưng vấn đề đặt ra là nó có an toàn cho con người hay không, trong khi đang có thông tin pyriproxyfen bị nghi ngờ gây ra chứng teo não (đầu nhỏ) ở trẻ.

VÌ SAO PHẢI DÙNG PYRIPROXYFEN?

Theo thống kê của Trung tâm Y tế dự phòng tỉnh, từ đầu năm đến nay toàn tỉnh có 634 ca mắc và 1 ca tử vong do sốt xuất huyết (SXH), tăng 1,6 lần so với cùng kỳ năm 2015, tăng 2,7 lần so với giai đoạn 2006-2010 và BR-VT là một trong các tỉnh, thành khu vực phía Nam có số ca mắc SXH cao nhất (đứng thứ 5). Số ca mắc SXH tập trung chủ yếu tại TP.Vũng Tàu với 355 ca mắc, chiếm 56% số ca mắc của toàn tỉnh.

Theo kết quả hai đợt điều tra của Viện Pasteur TP.Hồ Chí Minh phối hợp Trung tâm Y tế dự phòng tỉnh năm 2013 và 2015 đã phát hiện các hố ga ngăn mùi là một trong những nơi trú ngụ lý tưởng của ấu trùng muỗi truyền bệnh SXH.

Để kiểm soát bệnh SXH, một biện pháp hàng đầu là diệt lăng quăng và ngành y tế đã dùng hóa chất có chứa pyriproxyfen tên gọi là Sumilarv 0,5G là loại thuốc diệt các ấu trùng muỗi bằng cách đưa hóa chất này vào các vật chứa nước nhằm chấm dứt sự phát triển của ấu trùng muỗi. Theo nghiên cứu của Viện Pasteur TP.Hồ Chí Minh, pyriproxyfen là một chất điều hòa tăng trưởng ở côn trùng theo cơ chế ảnh hưởng lên quá trình biến thái, sinh sản và phát sinh phôi của côn trùng, trong trường hợp này nó làm lăng quăng không phát triển thành muỗi và bị chết. Không có hiện tượng kháng hóa chất này ở lăng quăng. Đây là dạng hóa chất tan chậm nên có tác dụng 3 - 4 tháng tùy theo môi trường. Liệu có mối liên hệ nào hay không giữa việc TP.Vũng Tàu có số ca mắc SXH nhiều nhất tỉnh và cũng là nơi có hệ thống hố ga ngăn mùi lớn nhất so với các địa bàn khác trong tỉnh? Chính vì vấn đề này, mà năm 2014, Trung tâm Y tế dự phòng tỉnh đã thả 43,495kg Sumilary (pyriproxyfen 0,5%) vào 8.699 hố ga thu nước và ngăn mùi tại TP. Vũng Tàu trên tổng số hơn 14.000 hố ga trên địa bàn tỉnh. Kết quả cho thấy, Sumilary đã diệt trừ hữu hiệu lăng quăng trong các hố ga.

Khảo sát lăng quăng tại một hố ga ngăn mùi trên địa bàn TP.Vũng Tàu.
Khảo sát lăng quăng tại một hố ga ngăn mùi trên địa bàn TP.Vũng Tàu.

XUẤT HIỆN CÁC THÔNG TIN NGHI NGỜ

Thời gian qua một nhóm nghiên cứu gồm các bác sĩ phối hợp với nhiều chuyên gia của Đại học Mạng lưới Môi trường và Sức khỏe đã sống cùng với người dân Brazil ở ngôi làng có đông trẻ sơ sinh bị dị tật đầu nhỏ. Qua quan sát, nhóm nhận thấy tại những khu vực người dân sử dụng nguồn nước sinh hoạt được cho thêm hóa chất pyriproxyfen để diệt virus Zika có số lượng trẻ mắc chứng đầu nhỏ gia tăng đột biến. Từ những chứng cứ thu thập được, nhóm nghiên cứu cho rằng nguyên nhân gây ra chứng đầu nhỏ ở trẻ sơ sinh là hóa chất pyriproxyfen chứ không phải virus Zika do muỗi truyền. Mặc dù Tổ chức Y tế thế giới (WHO) còn đang điều tra thu thập thêm bằng chứng và chưa có kết luận chính thức về điều này, nhưng thông tin nói trên đã làm cho dư luận nghi ngại về tác dụng của hóa chất pyriproxyfen.

Rất nhiều lăng quăng thu được từ các hố ga ngăn mùi. Ảnh: MINH THIÊN
Rất nhiều lăng quăng thu được từ các hố ga ngăn mùi. Ảnh: MINH THIÊN

Ý KIẾN CỦA CÁC NHÀ CHUYÊN MÔN

Phản ứng trước thông tin về mối nghi ngờ hóa chất pyriproxyfen gây ra chứng đầu nhỏ ở trẻ sơ sinh và lo ngại những ảnh hưởng của hóa chất đến môi trường, UBND tỉnh đã yêu cầu các cơ quan chuyên môn của tỉnh, do Sở Khoa học – Công nghệ chủ trì, tiến hành nghiên cứu, đánh giá những tác động tiềm ẩn của nó đối với sức khỏe của con người và môi trường nếu sử dụng hóa chất này trên quy mô toàn tỉnh.

Ông Đặng Sơn Hải, Trưởng phòng Quản lý khoa học (Sở Khoa học - Công nghệ) cho rằng, mặc dù các nghiên cứu chưa khẳng định chắn chắc việc sử dụng pyriproxyfen để diệt ấu trùng muỗi có liên quan đến nguyên nhân gây đầu nhỏ ở trẻ sơ sinh, nhưng xét về nhiều khía cạnh cũng chưa thể bác bỏ nghi ngờ này. Vì vậy, trong khi chưa có kết luận khoa học chính thức, việc sử dụng Sumilary 0,5G chứa pyriproxyfen để diệt ấu trùng muỗi trong hố ga cần được xem xét cẩn trọng.

Theo PGS. TS Phạm Hồng Nhật, Viện Nhiệt đới môi trường, Tổ chức Y tế thế giới xem pyriproxyfen là một loại thuốc bảo vệ thực vật, do đó cần kiểm soát chúng như là một loại thuốc bảo vệ thực vật. Khi nói lên đặc tính hóa lý về khả năng di chuyển vào trong môi trường, ông cho rằng, khả năng gây ô nhiễm nguồn nước uống của pyriproxyfen là rất có thể. Nếu thả pyriproxyfen vào hố ga tại BR-VT còn phải lưu ý hai vấn đề: sự thay đổi cấu trúc của pyriproxyfen khi phân hủy trong môi trường tự nhiên và kiểm soát nồng độ của pyriproxyfen trong điều kiện nước hố ga luôn chảy vào mùa mưa như thế nào. Hóa chất thả vào hố ga theo dòng chảy của nước sẽ trôi mất bao nhiêu ra môi trường. Pyriproxyfen trong môi trường tự nhiên có thể tự đào thải được từ 90 - 95%, nghĩa là vẫn còn tích tụ khoảng 5-10%. Về lâu dài, lượng tích tụ ngày càng tăng sẽ gây ảnh hưởng đến nguồn nước sinh hoạt.

Đồng quan điểm trên, GS. TSKH Lê Huy Bá, Viện Khoa học công nghệ và quản lý môi trường, Đại học Công nghiệp TP.Hồ Chí Minh cho rằng, khác với nước thải thông thường, nước trong các hố ga ngăn mùi tại BR-VT là nước mưa lắng đọng và được xả trực tiếp ra hồ điều tiết, hoặc ra biển mà không qua xử lý. Do đó, khi sử dụng pyriproxyfen thả trong các hố ga thì lượng hóa chất tồn dư thải ra môi trường sẽ là rất lớn. Pyriproxyfen ở liều nhỏ có thể không độc, nhưng nồng độ lớn >5mg/kg trọng lượng cơ thể, có thể tác động vào gan, thận, gây rối loạn tiêu hóa hay esterozen. Mặc dù chưa khẳng định pyriproxyfen có liên quan đến bệnh đầu nhỏ, nhưng liều lượng pyriproxyfen cao trên người có thể ảnh hưởng đến xương non của trẻ và gây suy thận ở trẻ sơ sinh. Hơn nữa, hóa chất pyriproxyfen khi thải ra môi trường sẽ có thể phân hủy thành những chất khác, có độc tính mạnh hơn mà chúng ta chưa biết hoặc chưa kiểm soát được nếu không có những nghiên cứu nghiêm túc.

Liên quan đến tình hình dịch bệnh sốt xuất huyết trên địa bàn BR-VT, giáo sư Lê Huy Bá cho rằng, trong điều kiện dịch bệnh bùng phát mà chưa có giải pháp nào hữu hiệu hơn để kiểm soát, BR-VT có thể sử dụng hóa chất pyriproxyfen thả hố ga để diệt lăng quăng. Nhưng phải xác định rõ đây chỉ là biện pháp tạm thời. Về lâu dài, tỉnh cần có những nghiên cứu để đánh giá toàn diện hơn về mức độ và nguy cơ gây dịch bệnh SXH trên địa bàn, từ đó có giải pháp bền vững khống chế dịch bệnh.

Là biện pháp tạm thời có thể sử dụng một cách giới hạn

Trước những ý kiến đóng góp của các chuyên gia, Sở KH-CN đề xuất UBND tỉnh cho phép sử dụng hóa chất pyriproxyfen diệt lăng quăng trong giới hạn thời điểm bùng phát dịch mà chưa có biện pháp hữu hiệu nào thay thế. Tuy nhiên, trước khi tiến hành, Sở KH-CN phải phối hợp với các cơ quan chức năng thực nghiệm thả hóa chất pyriproxefen tại một số hố ga trên địa bàn TP.Vũng Tàu để nghiên cứu đánh giá tác động của hóa chất tới môi trường xung quanh. Sau khi có kết quả nghiên cứu, nếu tác động của hóa chất nằm trong giới hạn cho phép thì mới sử dụng ở phạm vi rộng hơn.

Bài, ảnh: MINH THIÊN

;
.