Tuy tỷ lệ người mắc bệnh đái tháo đường (ĐTĐ) của Việt Nam không vào nhóm cao của thế giới, nhưng Việt Nam lại có 3 yếu tố nguy cơ là: Tốc độ phát triển ĐTĐ nhanh nhất thế giới; người mắc bệnh ĐTĐ đang “trẻ hóa” nhiều và nhận thức của cộng đồng về ĐTĐ rất thấp. Dưới đây là những thông tin cần biết về “kẻ thù” im lặng và nguy hiểm này.
 |
| Trung tâm YTDP tỉnh tổ chức tầm soát đường huyết tại cộng đồng. Ảnh: THANH BÌNH |
Các dạng thể ĐTĐ
Tùy vào cơ chế bệnh sinh liên quan đến sự bài tiết insulin tại tuyến tụy mà người ta chia ĐTĐ ra làm các thể lâm sàng sau: ĐTĐ thể 1: Tế bào bêta bị hư hỏng không tiết được insulin. ĐTĐ thể 1 có cách điều trị duy nhất là chích insulin nên gọi là ĐTĐ lệ thuộc insulin (IDDM). ĐTĐ thể 2: Tế bào bêta tại tuyến tụy suy kiệt bài tiết không đủ insulin. ĐTĐ thể 2 có thể dùng thuốc uống nên còn gọi là ĐTĐ không lệ thuộc insulin (NIDDM); TĐ thể 3: Là các thể dạng ĐTĐ đặc biệt, trung gian giữa 1 và 2; ĐTĐ thai nghén: Là những ca ĐTĐ phát hiện trong khi mang thai.
Những biến chứng nguy hiểm của ĐTĐ
Tình trạng tăng đường huyết nếu không được kiểm soát về lâu dài sẽ gây ra rối loạn chức năng ở các cơ quan, đặc biệt là gây xơ vữa các mạch máu. Các biến chứng tổn thương mạch máu nhỏ của bệnh ĐTĐ bao gồm: biến chứng ở đáy mắt còn gọi là bệnh võng mạc ĐTĐ có thể gây mù lòa; biến chứng ở thận còn gọi là bệnh thận ĐTĐ bệnh gây tổn thương xơ chai cầu thận làm mất các chất protein quan trọng cho cơ thể qua nước tiểu; biến chứng thần kinh còn gọi là bệnh thần kinh ĐTĐ gây co làm người bệnh cảm giác đau nhức tê bì các chi. Biến chứng mạch máu lớn của bệnh ĐTĐ là tình trạng xơ vữa động mạch với các hậu quả chính như: đột qụy (do thiếu máu não, xuất huyết não), hoặc cơn thiếu máu não thoáng qua, bệnh cơ tim thiếu máu, nhồi máu cơ tim, bệnh mạch máu ngoại vi…
Bệnh ĐTĐ đặc biệt là ĐTĐ thể 2 ban đầu thường có mức đường trong máu tăng nhẹ, về lâm sàng không có biểu hiện đặc hiệu, nếu không được khám tầm soát bệnh sẽ bị bỏ qua cho đến khi mức đường huyết cao trên ngưỡng hấp thu của thận (thường đường máu trên180mg/dl hay 10 mmol/l) đường sẽ bị thải ra ngoài kéo theo mất nước điện giải người bệnh sẽ có dấu hiệu tiểu nhiều, khát nước uống nhiều, sụt cân, mỏi mệt, suy kiệt hoặc phát hiện tình cờ khi vết thương làm mủ không lành. Tuy nhiên các dấu hiệu này hoàn toàn không đặc hiệu riêng cho bệnh ĐTĐ. Do đó để chẩn đoán ĐTĐ người ta phải dựa hoàn toàn vào xét nghiệm (máu).
Phát hiện bệnh sớm
Vì tính chất nguy hiểm của bệnh nên việc phòng ngừa và phát hiện bệnh sớm là vô cùng quan trọng nhằm tránh các biến chứng gây nguy hiểm đến tính mạng. Các chuyên gia nội tiết đã thống nhất các tiêu chuẩn cần tầm soát giúp phát hiện sớm bệnh ĐTĐ như sau: Những người thừa cân, béo phì, chỉ số khối cơ thể BMI ≥ 23 kg/m2; ít vận động thể lực; gia đình trực hệ có người bị đái tháo đường (bố, mẹ, anh chị em ruột); sinh con có cân nặng lúc sinh ≥ 4kg hay bị đái tháo đường thai kỳ; tăng huyết áp (huyết áp tâm thu ≥ 140 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương ≥ 90mmHg hay đang điều trị thuốc hạ áp); nồng độ HDL cholesterol <35 mg/dL và/hay nồng độ triglyceride > 250 mg/Dl; có vòng eo lớn: nam ≥ 90cm, nữ 80 ≥cm; Phụ nữ bị buồng trứng đa nang; HbA1c ≥ 5,7%, rối loạn glucose huyết đói hay rối loạn dung nạp glucose ở lần xét nghiệm trước đó; có các dấu hiệu đề kháng insulin trên lâm sàng (ví dụ béo phì hay dấu gai đen…); tiền căn có bệnh mạch vành.
Bệnh ĐTĐ hiện được coi là kẻ giết người thầm lặng. Dù hiện nay chưa có thuốc chữa khỏi bệnh ĐTĐ nhưng với chế độ ăn uống hợp lý, duy trì chế độ tập luyện thể dục vừa sức, tránh cuộc sống tĩnh tại, hạn chế rượu bia, bỏ thuốc lá… cùng với chế độ dùng thuốc đúng giờ và liều lượng chúng ta có thể phòng ngừa được hầu hết các biến chứng do ĐTĐ gây ra.
Điều trị
Hiện nay có 2 phương pháp điều trị chính là sử dụng insulin tiêm tĩnh mạch và uống thuốc để làm tăng nhạy cảm của các tế bào với insulin hoặc tăng tiết insulin ở tuyến tụy. Ở ĐTĐ thể 1 thì việc sử dụng insulin tiêm tĩnh mạch là bắt buộc. Ở nhóm bệnh ĐTĐ thể 2 có thể kiểm soát đường máu thông qua thuốc uống, tuy nhiên nếu điều trị trong thời gian dài thì cuối cùng việc sử dụng insulin là tất yếu. Với quan niệm mới nhằm bảo vệ tế bào bêta tuyến tụy và duy trì bài tiết insulin nội sinh các chuyên gia khuyến cáo khởi trị insulin sớm hơn ở những bệnh nhân ĐTĐ thể 2.
Bs.NGUYỄN ĐỨC HIỀN
Khoa Nội, Bệnh viện Bà Rịa)