Một ngôi nhà cổ tại phố Mã Mây.

Khu phố cổ Hà Nội vốn còn rất nhiều tuyến phố lưu giữ được những nét cổ xưa với những nếp nhà cũ, di tích đền chùa hay một vài nghề thủ công truyền thống. Nhưng có lẽ mang nhiều đặc trưng của phố cổ Hà Nội, để lại nhiều ấn tượng cho khách du lịch và cả những ai quan tâm đến phố cổ Hà Nội chính là phố Mã Mây (phường Hàng Buồm, quận Hoàn Kiếm).

Mã Mây thực sự là con phố kinh doanh, dịch vụ sầm uất, chủ yếu là phục vụ khách du lịch với các văn phòng du lịch, khách sạn mọc lên san sát. Chiều dài tuyến phố bắt đầu từ ngã ba Hàng Bạc – Mã Mây nối vào phố Hàng Buồm, uốn lượn tạo nên dáng cong của một con đường rất khác biệt với các phố cổ khác.

Mã Mây chính là tên ghép của hai tuyến phố xưa kia là Hàng Mây và Hàng Mã (khác với phố Hàng Mã gần chợ Đồng Xuân), mà người ta thường gọi phố của hai phố. Đoạn phố Hàng Mã cũ thường làm hàng mã phục vụ đám tang, đám rước, cúng lễ; còn đoạn phố Hàng Mây cũ chuyên làm các đồ dùng chế tác từ mây và sợi mây nguyên liệu. Sử sách ghi chép rằng, phần phố Hàng Mây thuộc đất của giáp Hương Tượng, phường Hà Khẩu, còn phần phố Hàng Mã thuộc thôn Dũng Thọ. Khu vực này gần cửa sông Tô Lịch nối với sông Hồng, thuyền bè buôn bán tấp nập, lái buôn thường lên phố Hàng Mã và Hàng Mây trao đổi, mua bán hàng.

Mã Mây cũng là phố còn tồn tại nhiều nhà cổ nhất, thường làm theo dạng nhà ống, mặt tiền hẹp nhưng dài, có khoảng không đón gió ở giữa. Nếu toàn khu phố cổ Hà Nội còn khoảng 1.000 nhà cổ thì phố Mã Mây chiếm 1/10 số nhà cổ. Trong đó ngôi nhà cổ 87 Mã Mây được bảo tồn khá nguyên vẹn, trở thành trung tâm tổ chức các hoạt động văn hóa và là điểm tham quan không thể bỏ qua đối với khách du lịch khi đến phố cổ Hà Nội. Năm 1999, ngôi nhà được cải tạo thí điểm trong dự án bảo tồn phố cổ giữa thành phố Hà Nội và thành phố Toulouse (Pháp). Ngôi nhà 87 Mã Mây có bố cục không gian đặc trưng cho kiến trúc nhà ở được xây dựng vào đầu thế kỷ 19 nhằm mục đích để ở và bán hàng. Nhà thể hiện được kỹ thuật và nghệ thuật xây dựng nhà truyền thống của phố cổ Hà Nội.

Đền Mã Mây, số 64 Mã Mây là đền thờ Nguyễn Trung Ngạn, người làm quan dưới 5 triều vua Trần, từng người giữ chức Đại doãn kinh sư, đứng đầu kinh thành Thăng Long, tương tự như Chủ tịch UBND thành phố bây giờ. Tại ngôi đền còn giữ được 6 đạo phong thần của ba vương triều Lê, Tây Sơn và Nguyễn cùng với 7 tấm bia đá. Nội dung của các bài văn bia là một kho sử liệu phong phú với những tên người, tên đất, những sự kiện cụ thể của các danh nhân địa phương.

Ngôi nhà 25 Mã Mây của bà Ánh Tuyết, một nghệ nhân ẩm thực, trở thành nơi dạy nấu ăn các món Hà Nội và thuần Việt cho khách nước ngoài. Bà Ánh Tuyết là người Hà Nội gốc, say mê sáng tạo những món ăn ngon, đã giới thiệu nghệ thuật ẩm thực của Hà Nội cũng như Việt Nam ra thế giới bằng con đường du lịch. Tiếng lành đồn xa, nhiều công ty lữ hành đưa khách tới và hiện tại bà đã mở rộng sang cả nhà 22 Mã Mây.

Trong hành trình du lịch thăm phố cổ Hà Nội, Mã Mây là địa chỉ hấp dẫn, thu hút đông đảo khách nước ngoài đến tham quan, tìm hiểu về văn hóa, lịch sử con người Hà Nội.

Đinh Thị Thuận