Dịch phim xưa và nay

Thứ Sáu, 12/05/2017, 10:51 [GMT+7]
In bài này
.
NSƯT Kim Tiến là một trong những diễn viên thuyết minh phim nổi tiếng.
NSƯT Kim Tiến là một trong những diễn viên thuyết minh phim nổi tiếng.

Kể từ khi bộ phim nước ngoài đầu tiên được thuyết minh tại Việt Nam năm 1950 với giọng đọc Bùi Phú, người xem đã đồng hành cùng bao nhiêu thế hệ thuyết minh, lồng tiếng phim và những hình thức truyền tải nội dung phim khác nhau.

THUYẾT MINH, LỒNG TIẾNG

Thời bao cấp, thuyết minh phim là một nghề thuộc biên chế nhà nước. Người đọc thuyết minh cũng có thể coi là dính dáng đến điện ảnh, cũng có chút “hào quang” riêng của cái nghiệp nổi tiếng mà không nổi hình, gắn với những bộ phim của các nước xã hội chủ nghĩa được chiếu ở rạp hoặc các buổi chiếu bóng lưu động.

Thời ấy, các cô gái đi xem phim mê mẩn các tài tử trong phim rồi cũng mê luôn mấy anh chàng thuyết minh với giọng đọc ấm áp, truyền cảm. Cũng đã từng một thời chen chúc cùng đám bạn nhỏ xem phim như thế, tôi vẫn nhớ những giọng thuyết minh chuyên nghiệp qua những bộ phim truyện: “Con hủi” (Ba Lan - 1976), “Cánh cửa mở rộng” (Tiệp Khắc - 1977), “Matxcơva không tin những giọt nước mắt” (Liên xô cũ - 1979)...

Những năm 1990 đến đầu những năm 2000, những bộ phim truyền hình dài tập của nước ngoài tràn ngập màn ảnh nhỏ Việt. Trong số này, có thể nhắc đến giọng thuyết minh vang bóng một thời Thu Hiền trên VTV với những bộ phim truyền hình: Hồng Lâu Mộng, Khát Vọng, Tể tướng Lưu gù, Bản lĩnh Kỷ Hiểu Lam... Giọng đọc của chị đã trở nên thân thiết cùng một thế hệ người xem suốt một thời gian dài.

Còn 2 giọng thuyết minh chỉ cần nghe cũng biết phim đang chiếu là của nước nào: Thu Thế (thuyết minh phim Pháp: Những người lính ngự lâm pháo thủ, Viên cảnh sát lấy vợ, Người hành tinh khác...); Nguyễn Ngọc Thạch (em trai Thu Thế) thuyết minh phim: Bao Thanh Thiên, Tam Quốc diễn nghĩa, Tể tướng Lưu gù… và NSƯT Kim Tiến, NSƯT Minh Trí ở phim Tây Du ký, nhà báo Trần Bình Minh ở phim Bạch tuộc, Ngọc Trâm trong phim Ngôi nhà nhỏ trên thảo nguyên…

Khi trào lưu phim bộ Đài Loan, phim chưởng Hong Kong phổ biến trong các gia đình những năm 1990 bằng hình thức băng đĩa, diễn viên lồng tiếng phim cũng đã có một thời hoàng kim. Nếu thuyết minh chỉ cần một người đọc lời thoại thì lồng tiếng đòi hỏi phải có cả một đội ngũ diễn viên. Trong bộ phim lồng tiếng, ngôn ngữ gốc được lược bỏ, thay vào đó là ngôn ngữ lồng tiếng. Những biểu cảm cười, khóc, câu nói tinh nghịch của diễn viên trong phim đều được giữ nguyên trong phiên bản lồng tiếng.

Nếu diễn viên lồng tiếng thể hiện hay, thì bộ phim sẽ xuất sắc, ngược lại sẽ tạo ra thất bại cho bộ phim. Ưu điểm của hình thức này là khiến bộ phim gần gũi không khác gì một bộ phim trong nước. Hiện nay, lồng tiếng cho phim đang được các nhà làm phim và phát hành quan tâm trở lại để phục vụ khán giả lớn tuổi và trẻ nhỏ, đặc biệt là các phim hoạt hình cho trẻ em.

PHỤ ĐỀ PHIM 

Nếu tìm kiếm các bộ phim nước ngoài trên Internet hay xem tại các rạp chiếu phim, đa phần khán giả sẽ tìm thấy phim với phụ đề. Đây là hình thức dịch phim đơn giản nhất, không tốn quá nhiều thời gian, công sức cũng như đòi hỏi mức độ chuyên nghiệp như thuyết minh hay lồng tiếng. Phụ đề phim là hình thức chuyển ngữ tiếng bản xứ của bộ phim sang tiếng Việt. Ưu điểm của hình thức này là cùng lúc người xem có thể nghe được tiếng nói của diễn viên, nghe được âm thanh, tiếng động trung thực.

Người kỹ tính thường chỉ thích hình thức này, bởi mỗi diễn viên nước ngoài đều có những nét thú vị riêng khi diễn, nhất là những diễn viên nổi tiếng. Việc lồng tiếng hoặc thuyết minh sẽ khó chuyển tải hết thần thái của diễn viên, đặc điểm giọng nói của họ cũng như đặc trưng vùng miền, hoàn cảnh xuất xứ của bộ phim đó.

Phim có phụ đề thích hợp với những người biết ngoại ngữ và những người theo học ngoại ngữ đó. Nhưng phim phụ đề chiếu ở rạp không phải đối tượng người xem nào cũng hưởng ứng, bởi nếu chăm chú đọc phụ đề thì lại không xem được phần hình ảnh. Đôi khi một câu của phụ đề không thể truyền tải đầy đủ ý và thần thái diễn xuất bằng một câu thuyết minh, lồng tiếng.

Tuy nhiên, mỗi hình thức lồng tiếng, thuyết minh hay phụ đề phim đều có những ưu, nhược điểm riêng. Hình thức phụ đề - đơn giản nhất - lại thường phù hợp giới trẻ tinh mắt, thính tai. Khán giả lớn tuổi hoặc quá nhỏ tuổi lại gặp khó khăn trong việc bắt kịp nội dung phim khi theo dõi phụ đề nên thường ưa thích phim thuyết minh hoặc lồng tiếng.

Bên cạnh đó, hiện nay, tình trạng chiếu phim lậu, vi phạm bản quyền phim nhan nhản trên mạng, kèm với đó là phần phụ đề phim với chất lượng kém, có khi  dịch theo phần mềm tự động hoặc đội ngũ phiên dịch thiếu chuyên nghiệp, dịch sai sót ngữ nghĩa, chưa kể, bọn tội phạm mạng còn lợi dụng mạng Internet để tấn công người xem bằng các loại vi-rút độc hại.

Những năm gần đây, với sự phát triển của hệ thống rạp chiếu phim hiện đại như CGV, Galaxy, BHD, Lotte, Cinebox, Cinestar... người xem có thêm nhiều sự lựa chọn để hòa nhập với văn hóa điện ảnh thế giới. Làm thế nào để truyền tải một cách tốt nhất nội dung cũng như cái hồn của một bộ phim nước ngoài đến với mọi đối tượng khán giả trong nước là một việc không thể xem nhẹ.

 VŨ THANH HOA

;
.