Tém dẹp những phần xấu xí

Thứ Sáu, 10/02/2017, 22:54 [GMT+7]
In bài này
.

Hai xu hướng ngược nhau đang xảy ra với mùa lễ hội năm nay. Đó là, trong khi những cảnh chém giết súc vật  tàn nhẫn giảm đi, thì chuyện khai ấn, phát ấn lại rộ hơn. Ở cả hai xu hướng ấy, người ta đều nhận thấy có bàn tay của chính quyền các địa phương.

Hẳn chưa ai quên những ồn ào mấy năm trước về tục chém lợn (heo) trong lễ hội làng Ném Thượng tỉnh Bắc Ninh. Sau nhiều nỗ lực tuyên truyền vận động của tỉnh Bắc Ninh, Bộ trưởng VHTTDL Hoàng Tuấn Anh cũng đích thân về gặp gỡ, thuyết phục để các bô lão và dân làng Ném Thượng chấp thuận thôi chém lợn giữa sân đình trước hàng vạn cặp mắt của dân làng, khách tham quan, mà đưa việc thực hành nghi lễ ấy vào khu vực kín, chỉ những người có trách nhiệm mới được tham gia. Từ năm 2015, Bộ VHTTDL đã ra Thông tư 15 quy định: “Không tổ chức các lễ hội có nội dung kích động bạo lực, truyền bá các hành vi tội ác; mô tả cảnh đâm chém, đấm đá, đánh đập tàn bạo; mô tả cảnh rùng rợn, kinh dị; mô tả cảnh thỏa mãn, khoái trá của kẻ gây tội ác; mô tả các hành động tội ác khác…” Năm nay, lễ hội đền Đông Cuông tỉnh Yên Bái bỏ tục treo cổ trâu, 90 làng dân tộc Cơ Tu ở huyện Tây Giang tỉnh Quảng Nam cũng bỏ tục đâm trâu. Đấy là kết quả vận động của chính quyền, tổ chức mặt trận và sự thay đổi nhận thức của nhân dân các địa phương, làm cho lễ hội bớt đi những hình ảnh xấu xí.

Nhưng việc khai ấn, phát ấn thu tiền thì rất “bùng nổ”, không chỉ diễn ra ở đền Trần tỉnh Nam Định mà còn ở đền Trần Thương tỉnh Hà Nam, đền Trần Tam Đường tỉnh Thái Bình, khu văn hóa núi Bài Thơ tỉnh Quảng Ninh, khu di tích Hoàng thành Thăng Long (Hà Nội) và thậm chí “tiến vào” đến Nghệ An, tại đền thờ vua Quang Trung.

Việc phát ấn không có cảnh máu me hãi hùng hay những “hành động tội ác” như treo cổ trâu, đâm trâu, chém lợn mà Thông tư 15 nhắc đến, nhưng nó làm méo mó sinh hoạt tâm linh, cổ súy cho tâm lý trục lợi từ lễ hội, làm sai lệch cả sự thật lịch sử. Giới khoa học đã nhiều lần khẳng định không hề có chuyện “khai ấn” trong lịch sử triều Trần; chuyện vua Trần khai ấn, khao thưởng tướng sĩ mà các nhà đền đang phổ biến để giải thích cho hoạt động phát ấn hiện nay chỉ là bịa đặt.

Người ta không khó để nhận ra lý do tại sao chuyện khai ấn, phát ấn tuy đã bị các nhà khoa học “giải thiêng”, bị dư luận phê bình như thế mà vẫn sống khỏe. Là vì lợi ích vật chất các cơ quan quản lý di tích và ban tổ chức phát ấn thu được khá lớn. Trên báo Tuổi Trẻ ngày 8-2-2017, nhà khảo cổ học - TS. Nguyễn Hồng Kiên cho biết chính bà Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nam Định nói với báo chí rằng, lễ phát ấn hàng năm đem lại cho tỉnh 10 tỷ đồng. Là vì chính các vị lãnh đạo quan chức cấp cao của địa phương vẫn xuất hiện để khai mạc hoạt động khai ấn. Theo TS. Nguyễn Hồng Kiên, trong bản tham luận tại hội thảo khoa học về lễ hội đền Trần do Bộ VHTTDL và UBND tỉnh Nam Định tổ chức năm 2011, ông đã khẳng định lễ khai ấn là hoàn toàn không có cơ sở, thậm chí là một sự “xuyên tạc lịch sử” và kêu gọi hãy “trả lại việc đóng ấn về cho nhà đền, chính quyền các địa phương đừng tham gia vào việc này nữa”! Nói đến vậy tại một hội thảo khoa học uy tín do cấp Bộ tổ chức, thì ai nghe cũng hiểu, theo nhà nghiên cứu này, chính là chính quyền các địa phương nơi có đền đã “đỡ lưng” cho các hoạt động lộn xộn này tồn tại.

Lại nói đến vai trỏ quản lý nhà nước. Cũng theo Tuổi Trẻ, khi được hỏi, lãnh đạo Cục Văn hóa cơ sở thuộc Bộ VHTTDL trả lời rất dè dặt là sẽ tham mưu để Bộ trình Chính phủ ra chỉ thị nghiêm cấm các lễ hội có các hành vi trục lợi, thương mại hóa lễ hội truyền thống như kiểu phát ấn. Thuyết phục cả một tộc người thiểu số bỏ được tục đâm trâu, treo trâu ngàn đời của họ chắc chắn là rất khó khăn mà còn làm được, thì tại sao chính quyến các địa phương khác không mạnh tay chấn chỉnh những hoạt động lợi dụng lễ hội để làm sai lệch cả sự thật lịch sử vì mục đích vụ lợi?

Với tinh thần trách nhiệm của một Chính phủ hành động, mong rằng Bộ VHTTDL và chính quyền các địa phương sẽ mạnh mẽ ra tay tém dẹp những phần còn xấu xí của lễ hội, mà việc đầu tiên là phải chấm dứt  được xu hướng “trục lợi hóa lễ hội” đang diễn ra phổ biến ở các địa phương hiện nay.

HẢI THANH

;
.