Tiêu dùng có trách nhiệm

Thứ Sáu, 23/12/2016, 10:26 [GMT+7]
In bài này
.

Nhiều người dân và cư dân mạng đã bày tỏ nỗi lo về khoảng cách giàu nghèo ngày càng gia tăng trong xã hội. Vào tháng 4-2016, khi tham gia cuộc khảo sát PAPI 2015 (Chỉ số hiệu quả quản trị và hành chính công cấp tỉnh) của Chương trình Phát triển Liên hiệp quốc (UNDP) và các đối tác, với câu hỏi “quan tâm nhất điều gì ”, gần 20% người dân đã cho rằng đói nghèo là vấn đề đáng quan ngại nhất, sau đó mới đến việc làm, giao thông, tham nhũng... Nhiều người cũng cho rằng tiêu dùng cá nhân góp phần làm cho thị trường mở rộng, kinh tế phát triển, mặt khác đó là tiền do cá nhân họ làm ra. Tuy nhiên, họ gặp nhau ở quan điểm: xã hội còn nhiều người sống trong nghèo khó thì đó là một biểu hiện của sự sa sút về văn hóa tiêu dùng.

Tuy không chi bạo như vài năm về trước nhưng theo một thống kê của bộ ngành chức năng, năm 2016, người Việt Nam cũng đã chi hàng tỷ USD để sắm xe hơi, các sản phẩm smartphone cao cấp và nhiều loại hàng hiệu đắt tiền khác. Trong bộ máy công quyền, dù đã thừa khoảng 7.000 chiếc xe công nhưng năm 2015 vẫn có hơn 600 xe công được sắm mới. Đành rằng việc chi xài phung phí được nhiều người biện hộ đó là quyền tự do của cá nhân theo kiểu “Tiền của tôi và tôi kiếm được nó một cách hợp pháp thì tôi có quyền tiêu”, tuy nhiên nếu phân tích sâu xa chúng ta sẽ thấy quyền cá nhân đó lại gây ra nhiều sự tổn hại, chẳng những làm cho đất nước khó phát triển mà còn tụt hậu so với thế giới.

Theo kết quả khảo sát tiêu dùng do tổ chức MasterCard World Wide thăm dò trên 10.502 người ở 24 quốc gia và vùng lãnh thổ khu vực châu Á-Thái Bình Dương, châu Phi, Trung Đông cách đây không lâu, về ưu tiên số một cho ăn chơi giải trí, Việt Nam dẫn đầu với 86%, Hàn Quốc 78%, Hồng Kông 75%. Tỷ lệ tiêu dùng một cách tùy nghi, không toan tính thì Việt Nam cũng dẫn đầu đến 62%, Úc và Hàn Quốc 59%.

Tuy có sự tăng trưởng nhất định nhưng nước ta vẫn chưa thể thoát khỏi nhóm nước có thu nhập trung bình thấp khi chỉ ngang bằng mức GDP bình quân đầu người của Malaysia năm 1998, của Thái Lan năm 1993, Indonesia năm 2008, Philippines năm 2010 và Hàn Quốc năm 1992, nghĩa là nước ta hiện vẫn chưa vượt qua được ngưỡng phát triển, những vấn đề do chủ nghĩa tiêu thụ đặt ra chưa phải là phổ biến và có tính chất gay gắt. Nhưng, nói như vậy không có nghĩa là những mầm mống của một thứ tư duy “tôi tiêu thụ là tôi tồn tại” chưa bén rễ trong một bộ phận dân cư đang giàu lên một cách nhanh chóng, bất bình thường. Trong một xã hội mà đại đa số nhân dân lao động còn phải chật vật mưu sinh thì những hành vi tiêu thụ có tính chất chơi trội, thể hiện đẳng cấp, tiêu xài không phải nhu cầu thực của mình chỉ đào sâu thêm hố ngăn cách giàu nghèo trong cộng đồng. Với một nước nghèo, đang ở ngưỡng cửa của sự phát triển như Việt Nam, bất cứ một hành vi tiêu dùng nào có tính chất đua đòi quá mức cũng đều dẫn đến những hậu quả tai hại không chỉ về mặt kinh tế mà còn cả về mặt xã hội, đạo đức, môi trường…

Chủ trương tiết kiệm là quốc sách sẽ trở thành vô nghĩa nếu bản thân mỗi người dân không tự xác định được nhu cầu mua sắm và khả năng thanh toán của mình, cũng như Nhà nước không quán xuyến được hiệu quả các khoản chi tiêu ngân sách. Nếu xử lý vấn đề này không tốt, nền kinh tế sẽ sa vào khuynh hướng tiêu thụ vượt lên khả năng sản xuất và thu nhập, tài nguyên bị hoang phí và cạn kiệt, người tiêu dùng sẽ mắc nợ nhiều lần, bội chi ngân sách triền miên, nền kinh tế không thể tiết kiệm và tích lũy đủ để tái đầu tư phát triển. Bởi vậy, điều đáng sợ nhất đối với chúng ta không nằm ở chỗ hiện tại còn nhiều thiếu thốn trong tiêu dùng, mà chính là chưa có một phương cách khả thi nhằm duy trì và bảo vệ mức tăng trưởng tiêu dùng vững chắc trong tương lai.

Sự phát triển thực sự của cộng đồng và cá nhân bao giờ cũng là một sự phát triển cân bằng, hài hòa và bền vững giữa các giá trị vật chất, tinh thần, xã hội và môi trường. Nhân danh phát triển để lao vào con đường tiêu thụ một cách mù quáng và trên khả năng thực sự của nền kinh tế, để trực tiếp hay gián tiếp tàn phá môi trường, hủy hoại các giá trị xã hội-nhân văn, đó thực sự là những hành vi kìm hãm sự phát triển.

HẢI LĂNG

;
.