Nhận diện "sức khỏe" doanh nghiệp Nhà nước - Bài 1: Mong manh về khả năng cạnh tranh

Chủ Nhật, 12/11/2017, 20:22 [GMT+7]
In bài này
.
Bà Nguyễn Vân Anh, Phó Ban Kinh tế Ngân sách HĐND tỉnh chủ trì buổi làm việc với Công ty CP dịch vụ môi trường công cộng huyện Xuyên Mộc.
Bà Nguyễn Vân Anh, Phó Ban Kinh tế Ngân sách HĐND tỉnh chủ trì buổi làm việc với Công ty CP dịch vụ môi trường công cộng huyện Xuyên Mộc. 

BR-VT có 22 DN có vốn Nhà nước. Theo lộ trình cổ phần hóa các DN Nhà nước trên địa bàn tỉnh, từ nay đến năm 2020, các DN phải thoái vốn từ 50-100% vốn Nhà nước. Tuy nhiên, việc sắp xếp lại hoạt động của các doanh nghiệp Nhà nước (DNNN), chuyển đổi phương thức hoạt động mới chỉ ở giai đoạn đầu nhưng đã khiến nhiều DN hụt hơi.

Theo thống kê của Sở Tài chính, số DNNN sau khi sắp xếp, cơ cấu lại hoạt động hiệu quả không nhiều. Ông Lê Hà Hải, Phó Giám đốc Sở Tài chính cho biết, tính đến tháng 12-2016, trên địa bàn tỉnh có 22 DNNN có vốn Nhà nước. Trong số đó chỉ có khoảng 1/3 DN hoạt động trong các lĩnh vực như: xổ số, cấp nước, công trình giao thông kinh doanh hiệu quả, nộp ngân sách lớn và có chiều hướng phát triển tốt.

DN CÔNG ÍCH LAO ĐAO VÌ CẠNH TRANH

Công ty CP dịch vụ đô thị và công cộng Xuyên Mộc là một ví dụ cho khả năng cạnh tranh yếu của các DNNN. Ông Huỳnh Minh Tắng, Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Công ty CP dịch vụ đô thị và công cộng Xuyên Mộc cho biết: Công ty chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực cung ứng các dịch vụ công ích gồm thu gom vận chuyển rác, duy trì chăm sóc cây xanh đô thị, duy trì hệ thống chiếu sáng công cộng… trên địa bàn huyện Xuyên Mộc. Từ trước đến nay, Công ty được UBND huyện đặt hàng cung ứng các dịch vụ công ích trên địa bàn huyện Xuyên Mộc, mức kinh phí khoảng 11 tỷ đồng/năm. Tuy nhiên, từ tháng 1-2017, hạng mục duy trì chăm sóc cây xanh đô thị không còn được đặt hàng mà tổ chức đấu thầu theo quy định và Công ty đã không còn giữ được mảng dịch vụ này nên hoạt động rất khó khăn. 

“Mảng dịch vụ duy trì chăm sóc cây xanh đô thị chiếm khoảng 50% doanh thu của công ty. Việc cắt giảm mảng dịch vụ này làm doanh thu năm 2017 chỉ còn khoảng 6 tỷ đồng/năm, 8 tháng đầu năm 2017 công ty mới đạt 20% kế hoạch năm. Do đó có khả năng năm nay công ty sẽ thua lỗ. Hiện công ty có vốn điều lệ 5 tỷ đồng, trong đó vốn Nhà nước chiếm 32%.”

Tương tự, Công ty CP dịch vụ và đầu tư phát triển đô thị Long Điền cũng đang “hụt hơi” sau khi các công ty tư nhân “nhảy” vào cuộc chơi. Từ các lĩnh vực hoạt động chính là thu gom, vận chuyển rác; chăm sóc cây xanh và quản lý vận hành đèn chiếu sáng công cộng. Từ năm 2017 đến nay, toàn bộ phần quản lý vận hành đèn chiếu sáng công cộng công ty không được thực hiện nữa do một công ty khác trúng thầu. Vì vậy, doanh thu hoạt động của công ty sụt giảm đáng kể. Năm 2016, doanh thu công ty đạt gần 40,5 tỷ đồng nhưng 8 tháng đầu năm 2017 doanh thu công ty chỉ đạt gần 15 tỷ đồng.

Công ty CP Xây dựng và Phát triển Đô thị cũng là một trong nhiều DNNN khác hoạt động sản xuất kinh doanh khó khăn. Năm 2016, tỷ suất lợi nhuận sau thuế trên vốn sở hữu chỉ đạt 1,5%, tính trung bình giai đoạn 2014-2016 là 0,69%, thấp hơn lãi suất huy động ngân hàng kỳ hạn 1 năm (bình quân 6,2-7% năm).

Tại buổi làm việc của Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND tỉnh với các sở, ngành, địa phương về tình hình hoạt động của các DN có vốn Nhà nước hoạt động trong lĩnh vực công ích trên địa bàn tỉnh, vào giữa tháng 10 vừa qua, lãnh đạo các địa phương đều cho rằng, lâu nay các DNNN quen dựa dẫm vào các đơn hàng của Nhà nước giao nên sức ì rất lớn, nội lực kém. Khi phá vỡ thế độc quyền, để các DN khác “nhảy” vào, doanh thu của DNNN sụt giảm, thay vì phải đổi mới để cạnh tranh thì các công ty này chỉ muốn níu kéo thế độc quyền, để được hưởng chế độ ưu đãi của Nhà nước.  

Trồng, chăm sóc và chế biến cao su là hoạt động chính của Công ty TNHH MTV Lâm Nghiệp. Tuy nhiên, thời gian qua do giá cao su biến động không ổn định, làm ảnh hưởng lớn đến hoạt động của công ty. Trong ảnh: Khai thác mủ cao su tại Công ty TNHH MTV Lâm Nghiệp. Ảnh: VŨ MINH
Trồng, chăm sóc và chế biến cao su là hoạt động chính của Công ty TNHH MTV Lâm Nghiệp. Tuy nhiên, thời gian qua do giá cao su biến động không ổn định, làm ảnh hưởng lớn đến hoạt động của công ty.
Trong ảnh: Khai thác mủ cao su tại Công ty TNHH MTV Lâm Nghiệp. Ảnh: VŨ MINH

NHIỀU KHOẢN NỢ KHÓ CÓ KHẢ NĂNG CHI TRẢ

Dù hưởng nhiều ưu đãi về tài sản, vốn chủ sở hữu nhưng mấy năm gần đây,  một số DNNN của tỉnh hoạt động không hiệu quả. Lợi nhuận và đóng góp cho ngân sách  liên tục giảm. Thậm chí, tổng nợ của các DNNN cũng tăng, có những DN có số sợ thuế lên đến hàng trăm tỷ đồng, khó có khả năng trả nợ. 

Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp là DN 100% vốn Nhà nước hoạt động trong các lĩnh vực: quản lý, bảo vệ, xây dựng và khai thác rừng trồng; trồng, chăm sóc, khai thác cây cao su; chế biến, mua bán mủ cao su; chế biến hạt điều; chế biến, mua bán và chế biến các loại đồ gỗ, vật tư nông nghiệp; san lấp mặt bằng; xây dựng dân dụng; vận tải hàng hóa. Trong đó, trồng, chăm sóc, khai thác cây cao su; chế biến, mua bán mủ cao su là lĩnh vực hoạt động chính của công ty. 

Theo đánh giá của Sở Tài chính, trong mấy năm gần đây, lợi nhuận kinh doanh của DN chưa cao. Trong 3 năm qua, tỷ suất lợi nhuận trên tổng vốn chủ sở hữu đạt bình quân 6,9%. Hệ số nợ trên vốn của công ty cao (gấp 2 lần), công ty không có khả năng thanh toán được một số khoản nợ đến hạn. Công ty sử dụng tài sản, nguồn vốn chưa hiệu quả (trồng cây cao su) nên không còn vốn để hoạt động mà phải vay ngân hàng, dẫn đến chi phí lãi vay cao (năm 2016, công ty vay ngân hàng 32 tỷ đồng, lãi vay là 3,1 tỷ đồng, chiếm 8,6% tổng chi phí và bằng 77% lợi nhuận sau thuế của công ty).

Công ty CP Du lịch BR-VT trong 2 năm 2014-2016 cũng hoạt động không hiệu quả nên không chia cổ tức cho cổ đông. Tính đến cuối năm 2016, công ty bị thâm hụt vốn gần 32 tỷ đồng, chiếm 17,1% vốn điều lệ. Công ty không có khả năng thanh toán được một số khoản nợ đến hạn, nợ khó đòi lên đến 48,1% nợ phải thu. Ngoài ra, theo số liệu tạm tính của Chi cục Thuế TP. Vũng Tàu, công ty còn nợ 112 tỷ đồng tiền thuê  54.170 m2 đất tại khu vực Bãi Sau (tính từ 1-1-2006 đến 30-6-2017). Toàn bộ tài sản, nhà đất công ty đang sử dụng thuộc các vị trí trung tâm, có lợi thế kinh doanh du lịch nhưng công ty không sử dụng hết cho mục đích kinh doanh chính của DN mà cho thuê, để trống và để bị chiếm dụng.   

Một số công ty khác cũng do hoạt động không hiệu quả nên trong nhiều năm qua không chia được cổ tức, hoặc tỷ lệ chia rất thấp như: Công ty CP Du lịch Quốc tế, Công ty CP Xây dựng và phát triển đô thị BR-VT, Công ty CP Đóng tàu và dịch vụ dầu khí… Một số DN, doanh thu 9 tháng năm 2017 chỉ đạt 20% kế hoạch đề ra như: Công ty CP dịch vụ đô thị và công cộng Xuyên Mộc; Công ty CP dịch vụ và đầu tư phát triển đô thị Long Điền… 

ĐẦU TƯ DÀN TRẢI

Việc đầu tư dàn trải, đa ngành khiến nguồn lực phân tán, làm cho các DNNN xa rời mục tiêu chính của mình. Hơn nữa, sự non kém về kinh nghiệm quản trị kinh doanh ở những lĩnh vực mới cũng là nguyên nhân khiến việc đầu tư ngoài ngành của các DN lỗ nhiều hơn lãi.

Công ty CP Thủy sản và XNK Côn Đảo (Coimex) có ngành nghề hoạt động chính là chế biến, xuất nhập khẩu thủy sản. Thời gian qua, mặc dù công ty có chia cổ tức nhưng tỷ lệ chia thấp, bình quân 5,5%. Trong quá trình hoạt động, công ty sử dụng tài sản, nguồn vốn không hiệu quả. Cụ thể: Coimex đầu tư góp vốn vào Công ty CP Thủy sản Sao Biển (Trà Vinh) với số tiền 10,5 tỷ đồng, nhưng hiện tại công ty này đã ngưng hoạt động. Công ty còn đầu tư góp vốn vào Công ty CP Chế biến XNK Hải sản Hùng Cường  (hơn 5,6 tỷ đồng), Công ty CP Thủy sản Kiên Giang (6,2 tỷ đồng). Hiện tại các công ty này đều  hoạt động không hiệu quả, khả năng mất vốn rất cao. Riêng việc đầu tư lô đất 4,1ha đất tại tỉnh Kiên Giang để xây dựng nhà máy chế biến surimi với số tiền hơn 16 tỷ đồng, công ty đang tìm kiếm đối tác để chuyển nhượng lại.

Công ty CP Phát triển Công viên cây xanh và đô thị Vũng Tàu cũng đang đầu tư nhiều dự án ngoài ngành với tổng vốn lên tới hơn 30,2 tỷ đồng (chiếm 64% vốn chủ sở hữu) nhưng không mang lại hiệu quả. Cụ thể là dự án chung cư Mỹ Lợi, dự án khu phố chợ phường 6, TP. Mỹ Tho. Để có vốn đầu tư công ty phải vay ngân hàng 43 tỷ đồng, hiện mới trả được 28 tỷ đồng), dẫn đến phát sinh chi phí  lãi vay (năm 2016 là 1,7 tỷ đồng, chiếm 21% lợi nhuận sau thuế của công ty), làm ảnh hưởng đến kết quả hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Ngoài các công ty trên, Công ty CP Đóng tàu và dịch vụ Dầu khí Vũng Tàu, Công ty CP Du lịch Quốc tế, Công ty CP Xây dựng và Phát triển đô thị BR-VT… cũng đang trong tình trạng sử dụng vốn không hiệu quả.

Theo nhận định của Sở Tài chính, chiều hướng phát triển của một số công ty trong thời gian tới không khả quan do chi phí lãi vay cao, trong khi đó các DN lại chưa có các phương án hợp lý để xử lý các dự án đầu tư ngoài ngành không hiệu quả... Một số DN hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ công ích bị động trong việc tìm kiếm đầu ra, chủ yếu phụ thuộc vào đơn đặt hàng của tỉnh và các huyện, thành phố.  

Một trong những nguyên nhân dẫn đến một số DNNN hoạt động không hiệu quả do người đại diện phần vốn Nhà nước tại DN chưa thực hiện đúng trách nhiệm, nghĩa vụ theo quy định. Trước thực trạng này, UBND tỉnh đã giao các sở, ngành liên quan tham mưu để tìm người thay thế. Cụ thể là tại một số DN như: Công ty CP Đóng tàu và Dịch vụ dầu khí Vũng Tàu, Công ty CP Phát triển công viên cây xanh và đô thị Vũng Tàu, Công ty CP Xuất nhập khẩu Côn Sơn, Công ty CP Du lịch BR-VT, Công ty CP Dịch vụ Đô thị và công cộng huyện Xuyên Mộc... 

* Toàn  tỉnh hiện còn 22 DN có vốn Nhà nước, trong đó 3 DN Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, 9 DN Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ và 10 DN Nhà nước nắm giữ dưới 50% vốn điều lệ. Tính đến cuối năm 2016, tổng vốn sở hữu của 22 DN trên gần 4,7 ngàn tỷ đồng. Trong 3 năm qua (2014-2016), lợi nhuận của các DN này có tăng nhưng rất chậm, tỷ suất lợi nhuận sau thuế trên tổng vốn sở hữu  thấp và thiếu ổn định. Cụ  thể, năm 2014 đạt 10,68%, năm 2015 13,28 % và năm 2016 là 11,31%.
 
* Tính từ thời điểm bắt đầu cổ phần hóa (2002) đến cuối năm 2016, BR-VT đã cổ phần hóa 38 DN. Tổng số tiền nộp về Tổng Công ty Đầu tư Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC) hơn 952 tỷ đồng. Số đã nộp về SCIC gần 862 tỷ đồng (bao gồm số đã nộp về Qũy hỗ trợ sắp xếp DN địa phương hơn 38,4 tỷ đồng). Số còn phải nộp hơn 90,5 tỷ đồng. Riêng trong giai đoạn 2011-2015, theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt phương án sắp xếp 100% vốn Nhà nước, BR-VT đã cổ phần hóa 2 DN là Công ty CP Dịch vụ vận tải biển Vũng Tàu với vốn điều lệ hơn 164 tỷ đồng, trong đó Nhà nước nắm giữ 79,17%. Công ty CP Dịch vụ đô thị Bà Rịa, vốn điều lệ hơn 45 tỷ đồng, Nhà nước nắm giữ 76,92%.

(Nguồn: Sở Tài chính)

Bài, ảnh:  QUANG VŨ – NHẬT MINH

;
.