Chuyện về chiếc xe hơi "made in Vietnam"

Thứ Sáu, 17/02/2017, 09:35 [GMT+7]
In bài này
.
Một chiếc La Dalat (bên phải) trên đường Hàm Nghi, Sài Gòn (ảnh chụp năm 1974).
Một chiếc La Dalat (bên phải) trên đường Hàm Nghi, Sài Gòn (ảnh chụp năm 1974).

Mùa hè năm 1970, người dân Sài Gòn lần đầu tiên nhìn thấy một chiếc xe hơi có hình dáng hơi thô kệch nhưng khá lạ lẫm, xuất hiện trên đường phố với cái tên La Dalat, ra đời bởi “Saigon Xe hơi Công ty”, nguyên trước đó là một chi nhánh của Hãng Citroen, Pháp.

CẠNH TRANH VỚI “ÔNG LỚN”

Chiều đầu năm, bên bình trà cùng dĩa bánh ngọt, tôi ngồi trò chuyện với ông Bảy Phúc, nguyên là thợ máy của Hãng xe hơi Citroen, Chi nhánh Sài Gòn. Năm nay, 78 tuổi nhưng trí nhớ của ông Bảy vẫn rất minh mẫn. Ông kể, năm 1960, ông thi đậu vào Trường Trung học Kỹ thuật Cao Thắng. Với tấm bằng tốt nghiệp loại giỏi, ông Bảy được Hãng xe hơi Citroen nhận vào làm. “Lúc ấy, trụ sở của Citroen đặt tại số 37 đường Lê Thánh Tôn, quận 1. Công việc của tôi là cùng với một số kỹ sư người Pháp, người Việt, nghiên cứu chiếc xe hơi có tên là Baby Brousse để chế tạo ra một chiếc xe riêng cho người Việt”, ông Bảy nhớ lại.

Baby Brousse ra đời vào năm 1963 bởi 2 người Pháp là Letoquin và  Lechanteur, là chủ Công ty Lers Ateliers et Forges de l’Ebrié, trụ sở đặt tại thủ đô Abidjan thuộc Côte d’Ivoire (Bờ biển Ngà). Ban đầu, chiếc Baby Brousse dựa trên thiết kế của chiếc Ami 6 với khung gầm và phần thân xe được ép lại với nhau rồi bắt vít chứ không cần hàn. Năm 1968, khi Hãng Citroen tiến hành đàm phán để mua lại giấy phép sản xuất chiếc Baby Brousse thì Công ty Lers Ateliers et Forges de l’Ebrié đã cho ra đời khoảng 800 xe. Sau đó một năm, việc mua bán hoàn tất, Citroen lập tức triển khai việc sản xuất xe Baby Brousse tại nhiều quốc gia như Guinee Bissau, Senegal, Côte d’Ivoire, Cộng hòa Trung Phi, Chile, Hi Lạp, Bồ Đào Nha, Angola, Indonesia, Iran và Sài Gòn (Việt Nam).

Theo ông Bảy, dựa trên động cơ và khung gầm của chiếc Baby Brousse, các kỹ sư người Việt, người Pháp của Chi nhánh Citroen Sài Gòn đã thay đổi hình dáng bên ngoài để cho ra đời chiếc La Dalat với khẩu hiệu: “Facile À Fabriquer, Facile À Financer - Dễ sản xuất, Dễ trả tiền”. Ông Bảy nói: “La Dalat sử dụng động cơ 2 xy lanh 4 thì, dung tích 602 phân khối, công suất tối đa 31 mã lực; dài 4,003m, rộng 1,530m, cao 1,540m. Tùy theo kiểu 2 chỗ ngồi hoặc 4 chỗ ngồi mà nó có trọng lượng từ 480 đến 590kg. Riêng loại xe có thùng để chở hàng, nặng 770kg. Ở những đoạn đường bằng phẳng, La Dalat có thể đạt vận tốc 80km/giờ. Nó đánh trúng tâm lý của tầng lớp có thu nhập trung bình ở miền Nam Việt Nam lúc ấy vì ít tốn xăng, dễ sửa chữa, phụ tùng dễ thay thế”.

Đến cuối năm 1970, nghĩa là năm đầu tiên khi La Dalat ra đời ở Sài Gòn, đã có 30 chiếc xuất xưởng và được bán hết chỉ trong một thời gian ngắn. Lúc này, chi nhánh của Hãng Citroen tại sài Gòn đã được đổi tên thành Sài Gòn Xe hơi Công ty. Năm 1971, Sài Gòn Xe hơi Công ty cho ra tiếp 2.385 chiếc nữa với 4 kiểu dáng khác nhau, doanh số vượt cả các hãng xe hơi danh tiếng của Nhật như Toyota, Nissan, Daihatsu, Mazda, Mitsubishi, các hãng Mỹ như Ford, Chevrolet, Pontiac và Plymouth. Ngay cả những hãng xe Pháp như Peogeot, Renault cũng ngậm ngùi nhìn những chiếc La Dalat lăn bánh trên đường phố. Thậm chí trên nhiều tờ báo xuất bản ở Pháp lúc đó, còn có những quảng cáo về xe La Dalat.

MỘT THỜI VANG BÓNG

Năm 1971, giá bán một chiếc La Dalat là 650 ngàn đồng tiền miền Nam Việt Nam trong lúc một chiếc Mazda 1200 giá 1,45 triệu đồng, Toyota 800 giá 1,1 triệu đồng, còn xe Mỹ như Ford Falcon, Mustang, Chevrolet Bel Air hoặc Pontiac GTO thì đắt hơn. Để bạn đọc dễ so sánh, năm 1971 giá một căn nhà rộng 6m, dài 20m ở mặt tiền của những con đường nhỏ thuộc quận 3, 5, 11 chỉ vào khoảng 1,3 triệu đồng. Cũng cần biết rằng thời điểm ấy, ngành công nghiệp ô tô của Hàn Quốc, Thái Lan, Malaysia, Indonesia vẫn chỉ mới ở bước chập chững.

Từ mục đích ban đầu được dành cho dân sự, đến năm 1972, nhiều chiếc La Dalat được biến cải thành xe tuần tra của cảnh sát, xe cứu thương và xe taxi. Ông Bảy nói: “Kinh ngạc với những thành công này, năm 1973, Hãng Citroen đã cử người sang Sài Gòn, mang 3 chiếc La Dalat về Pháp để nghiên cứu rồi sau đó, dùng chính thiết kế của chiếc La Dalat để sản xuất ra chiếc Baby Brousse mui trần thế hệ thứ hai. Bên cạnh đó, các kỹ sư người Việt của Sài Gòn Xe hơi Công ty còn chế tạo ra chiếc La Dalat dẫn động 2 cầu (4x4), chuyên dùng cho vùng đồi núi nhưng mới chỉ làm được 1 chiếc và cũng đã được Hãng Citroen đem về Pháp”.

Nhìn qua cấu trúc, La Dalat rất đơn giản. Ngoài những bộ phận chính phải nhập về Việt Nam như động cơ, trục tay lái, bộ giảm xóc, hệ thống thắng, khung gầm, những phần còn lại như thân xe, mui xe, đèn, kèn báo hiệu, ghế nệm, vỏ, ruột xe đều được chế tạo tại Việt Nam. Ông Bảy nói: “Lúc mới ra đời năm 1970, tỉ lệ nội địa hóa của xe chỉ là 25%, đến khi Hãng Citroen đóng cửa vào năm 1975 thì tỉ lệ này tăng lên 40%, trong đó toàn bộ khung, thân xe bằng bằng thép ép được làm ngay tại Sài Gòn. Cũng đầu năm 1975, Sài Gòn Xe hơi Công ty còn tiến hành thử nghiệm kiểu xe miminvan 8 chỗ ngồi mang tên Le Bassac để vận chuyển phi công và tiếp viên cho Hãng Hàng không Air Vietnam tại phi trường Tân Sơn Nhất”.

Tính đến ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng 30-4-1975, đã có khoảng 5.000 chiếc La Dalat được bán ra thị trường, trong đó nước Pháp mua khoảng 1.200 chiếc. Do ít tiêu hao nhiên liệu, dễ sửa chữa, phụ tùng dễ kiếm nên theo một thống kê chưa đầy đủ của một trang web chuyên về ô tô, sau hơn 40 năm, vẫn còn khoảng 100 chiếc La Dalat đang hoạt động ở nhiều tỉnh, thành trên cả nước và có chiếc, người mua sẵn sàng trả giá đến 200 triệu đồng vì là… hàng hiếm.

Hiện tại, dù không còn sản xuất ở Việt Nam, nhưng những chiếc La Dalat vẫn đều đặn ra lò tại một số quốc gia châu Phi như Guinee Bissau, Senegal, Côte d’Ivoire, Cộng hòa Trung Phi và Algeria với những cải tiến bằng những công nghệ mới nhưng dù ở đâu, người ta vẫn gọi nó là “La Dalat”.

 VŨ CAO

;
.