Cụm cảng Cái Mép - Thị Vải nhìn từ lợi ích quốc gia - Bài 2: Thiếu tính liên kết làm kìm hãm phát triển

Thứ Ba, 27/12/2016, 22:44 [GMT+7]
In bài này
.
Bốc container lên tàu tại cảng quốc tế Cái Mép (CMIT).
Bốc container lên tàu tại cảng quốc tế Cái Mép (CMIT).

Sau những năm đầu gặp nhiều khó khăn do suy thoái kinh tế, đến nay hoạt động hệ thống cảng biển đã có những tín hiệu tích cực, hàng tuần có 20 chuyến tàu mẹ (sức chở từ 14 đến 16 ngàn TEU) vào làm hàng tại Cái Mép. Thế nhưng sản lượng hàng qua cảng cũng chỉ đạt gần 30% công suất thiết kế cảng và những yếu tố kìm hãm sự phát triển của cụm cảng như: tính liên kết giao thông, vùng và các dịch vụ logistics chưa phát triển tương xứng vẫn hiện hữu.

TĂNG CẢ LƯỢNG VÀ CHẤT

Toàn bộ hệ thống cảng BR-VT có 57 dự án, trong đó khu vực Cái Mép - Thị Vải có 35 dự án cảng, đã có 17 dự án đưa vào khai thác. Trong đó có 7 dự án cảng container lớn là: SITV, SP-PSA, TCCT, TCIT, CMIT, TCTT và SSIT, với công suất trên 7 triệu TEUs/năm.

Cụm cảng Cái Mép - Thị Vải chính thức đi vào hoạt động vào năm 2009, lượng hàng thông qua cảng biển lúc bấy giờ rất khiêm tốn chỉ được 299.000 TEU (1 TEU tương đương một container 20 feet)/năm. Những năm sau đó (từ năm 2010 đến 2012), do tác động của suy thoái kinh tế toàn cầu, tình hình hoạt động của các cảng gặp rất nhiều khó khăn, nhiều cảng container phải “treo cẩu” và chuyển sang làm hàng rời để tồn tại như SITV, SP-PSA. Đứng trước tình hình đó, Bộ GT-VT đã phối hợp với tỉnh BR-VT và các đơn vị liên quan, đặc biệt là các DN cảng triển khai một loạt các giải pháp như: đầu tư hạ tầng kết nối; cải cách thủ tục hành chính; giảm phí, lệ phí hàng hải; giảm giá bốc dỡ container… để nâng cao hiệu quả hoạt động cho cụm cảng và một số cảng đã đi vào hoạt động ổn định.

Đơn cử như cảng Cảng Quốc tế Tân Cảng - Cái Mép (TCIT), hoạt động ngày 15-1-2011, đến nay đã tiếp nhận hơn 2.000 tàu mẹ đạt sản lượng gần 4,5 triệu TEU. Đặc biệt năm 2016 là năm đầu tiên sau 6 năm hoạt động khai thác cảng, TCIT chính thức vượt mốc 1 triệu TEU, sản lượng tăng gấp 4 lần so với năm đầu tiên đi vào hoạt động. TCIT hiện có 10 tuyến dịch vụ, cùng các tàu feeder trung chuyển hàng hóa từ Hải Phòng, Đà Nẵng và Quy Nhơn để kết nối trực tiếp lên tàu mẹ đi Mỹ và châu Âu. TCIT đang là địa điểm phát triển, thu hút lượng hàng quá cảnh giữa Việt Nam và Campuchia.

Cùng sự phát triển về lượng thì cụm cảng cũng đã được phát triển về chất, khi chất lượng dịch vụ của cảng được các cơ quan hàng hải quốc tế đánh giá rất cao. Đặc biệt có cảng đã nằm trong top  nhà khai thác cảng tốt nhất tại châu Á. Ông Nguyễn Xuân Kỳ, Phó Tổng giám đốc cảng CMIT cho biết, hiện nay, cảng CMIT đã kín lịch tàu vào hàng tuần, tức là ngày nào cũng có tàu vào làm hàng. Cảng CMIT có 9 tuyến dịch vụ, trong đó 2 tuyến đi châu  (tàu 14 ngàn Teu), 3 tuyến đi bờ Đông và Tây nước Mỹ, 1 tuyến nội Á và 3 tuyến nội địa. “Việc tăng trưởng hàng hóa của cảng trong năm 2016 đầy triển vọng, sản lượng hàng thông qua cảng tăng 80% so với cùng kỳ. Theo đó, cả năm đã có 1,2 triệu TEU (cả tàu mẹ và xà lan) hàng hóa thông qua cảng, trong đó hàng lượng hàng hóa tàu mẹ thông qua cảng là hơn 600 ngàn TEU. Với những kết quả nổi bật trên, tháng 11-2016, cảng CMIT vinh dự nhận chứng nhận top 4 nhà khai thác cảng khu vực châu Á năm 2016 (giải Terminal Operator of the Year) do Lloyd’s List - tờ báo về hàng hải của Anh - tổ chức bình chọn”, ông Kỳ cho biết tình hình khai thác cảng.

Xe container chở hàng vào cảng TCIT.  Ảnh: THÀNH HUY
Xe container chở hàng vào cảng TCIT. Ảnh: THÀNH HUY

THIẾU TÍNH LIÊN KẾT VÀ YẾU VỀ DỊCH VỤ LOGISTICS

Mặc dù cảng biển đã phục hồi, thế nhưng so với công suất của cụm cảng thì lượng hàng xuất khẩu về cụm cảng vẫn còn thấp, chỉ đạt khoảng 30% công suất thiết kế của 7 cảng container (6,8 triệu TEU). Nhiều nguyên nhân tác động trong đó có việc kết nối hạ tầng vẫn còn yếu, tính liên kết vùng chưa cao. Thêm một vấn đề nữa là vẫn còn sự giành giật thị phần hàng hóa của các cảng trong khu vực.

Hiện nay, hàng hóa của doanh nghiệp muốn chuyển về cụm cảng Cái Mép - Thị Vải để tránh ách tắc giao thông trên Quốc lộ 51 thì buộc phải dùng sà lan đi đường thủy nên thời gian vận chuyển kéo dài, gây không ít khó khăn cho các nhà xuất khẩu hàng hóa. Theo cách DN cảng, chủ hàng để phát triển cụm cảng Cái Mép - Thị Vải trước mắt phải thực hiện nhanh việc kết nối đường bộ từ các tỉnh khu vực Tây Nam bộ đến Cái Mép - Thị Vải, kết nối các vùng lân cận khu vực Cái Mép như Biên Hòa, Long Thành, Nhơn Trạch. Nâng cấp các tuyến đường thủy nội địa để tăng khả năng và công suất vận tải sà lan, đường thủy nội địa tới TP. Hồ Chí Minh, Đồng bằng sông Cửa Long, Campuchia. Ông Nguyễn Xuân Kỳ, Phó Tổng Giám đốc cảng quốc tế Cái Mép (CMIT) cho rằng: “Trước mắt hoàn thiện thi công đường liên cảng Cái Mép - Thị Vải và cầu Phước An sẽ tạo điều kiện thuận lợi trong vận chuyển hàng hóa container bằng đường bộ. Đồng thời, với việc cải thiện tuyến vận tải đường sông, trong đó có sông Đồng Tranh sẽ rút ngắn khoảng cách vận tải từ TP. Hồ Chí Minh và Đồng Nai tới Cái Mép”.

DN kinh doanh mục tiêu đặt lên hàng đầu là lợi nhuận, để đưa hàng về Cái Mép thì chi phí vận chuyển phải thấp hơn các cảng khác. Ông Nguyễn Thành Tâm, Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam phàn nàn: “Điều bất hợp lý khiến cụm cảng Cái Mép - Thị Vải không thu hút nguồn hàng chính là việc thiếu các cảng cạn (ICD), vì gần 40 depot container rỗng lại tập trung xung quanh khu vực cảng TP. Hồ Chí Minh, Bình Dương, trong khi hàng muốn đóng container xuất khẩu cần phải có vỏ container đưa về kho đóng hàng. Cũng do thiếu depot container rỗng nên chi phí vận chuyển hàng hóa về Cái Mép - Thị Vải rất cao vì các doanh nghiệp vận tải phải chạy xoay vòng về các depot container rỗng tại TP.Hồ Chí Minh, Bình Dương rồi mới về Cái Mép - Thị Vải. Chẳng hạn với cung đường từ Nhơn Trạch về Cái Mép chỉ dài 40km nhưng chi phí vận chuyển một container lên đến 4,3 triệu đồng, trong khi đoạn đường dài hơn lên đến 80km từ KCN Nhơn Trạch về cảng Cát Lái lại có chi phí vận chuyển khoảng 3,3 triệu đồng. Đây là điều bất hợp lý khiến cụm cảng Cái Mép - Thị Vải khó cạnh tranh với các cụm cảng khác trong khu vực”.

Thêm một vấn đề nữa làm cho cụm cảng Cái Mép thiếu hàng là hiện TP. Hồ Chí Minh vẫn chưa chịu “buông” cho hàng xuất khẩu trực tiếp đi châu Âu, châu Mỹ về Cái Mép. TP. Hồ Chí Minh vẫn dồn nhiều nguồn lực để phát triển hệ thống cảng biển, tiếp tục đầu tư nạo vét luồng Soài Rạp tốn hàng trăm triệu USD cũng chỉ để cho tàu 60 ngàn tấn ra vào. Sự giằng co này đã làm cho cả 2 khu cảng biển Cái Mép - Thị Vải và khu cảng biển ở TP. Hồ Chí Minh phát triển chưa như kỳ vọng. Đối với TP. Hồ Chí Minh, còn phải chịu đựng sự quá tải về hạ tầng do hoạt động của cảng biển gây ra. Còn một thiệt hại khác rất lớn cho đất nước, đó là hàng hóa xuất khẩu đi Mỹ và châu Âu tại cảng biển TP. Hồ Chí Minh (do đi tàu nhỏ) phải trung chuyển qua tàu lớn ở Singapore, vừa mất thời gian, vừa tốn phí, trong khi đó cụm cảng Cái Mép đủ khả năng tiếp nhận tàu mẹ đi trực tiếp lại thiếu hàng.

BỘ TRƯỞNG BỘ GT-VT TRƯƠNG QUANG NGHĨA:
Hướng vào cạnh tranh quốc tế

Phải nhìn nhận giá trị của cụm cảng Cái Mép - Thị Vải ở góc độ lợi ích quốc gia chứ không phải lợi ích của địa phương có cảng, từ đó mới có đầu tư thỏa đáng. Cụm cảng Cái Mép - Thị Vải không hướng vào cạnh tranh nội địa mà phải cạnh tranh được với cảng quốc tế Singapore. Thời gian qua, tình trạng cạnh tranh giữa các cảng trong vùng đã kìm hãm lẫn nhau, gây lãng phí nguồn lực, tiềm năng quốc gia và cũng là lý do khiến cụm cảng quốc tế Cái Mép-Thị Vải không phát huy hết hiệu quả. Thêm vào đó, hệ thống giao thông kết nối chưa hoàn chỉnh, các trung tâm logistics hầu như chưa có nên cũng hạn chế hiệu quả khai thác, ít có tàu vào làm hàng. Vì vậy, trong thời gian tới cần điều chỉnh quy hoạch cảng cạn trong đó bổ sung các vị trí cảng cạn tại BR-VT; thành lập trung tâm logistics; làm đường cao tốc Biên Hòa-Vũng Tàu (đoạn Biên Hòa-Cái Mép) để kết nối với hệ thống cảng Cái Mép-Thị Vải.

Bài, ảnh: THÀNH HUY
(Còn nữa)


Cụm cảng Cái Mép - Thị Vải nhìn từ lợi ích quốc gia - Bài 1: Có thể làm lợi hàng tỷ USD/năm

Cụm cảng Cái Mép - Thị Vải nhìn từ lợi ích quốc gia - Bài 2: Thiếu tính liên kết làm kìm hãm phát triển

;
.